Pamuk nedir?

Önemli bir endüstri bitkisidir. Ayrı taç yapraklı ikiçeneklilerin ebegümecigiller familyasındandır. Kumaş dokumaya yarayan kısmı, -tohumlarını kaplayan ince beyaz tellerdir. Pamuk kimya endüstrisinde de önemli bir rol oynar. Genel olarak sıcak bölgelerde yetişir. Fakat endüstride çok kullanıldığı için, bugün kutuplar hariç hemen dünyanın her yerinde yetiştirilmektedir. Dünyada en iyi cins pamuk Amerika, güney ve batı Asya ülkeleri ve Mısır'da yetiştirilir. Türkiye de, iyi cins pamuk yetiştiren ülkeler arasındadır.

Pamuk yıllık bir bitkidir. Kazık kökleri, boyu 1 - 2 metre arasında değişen sapları vardır. Bu sapların üzerinde damarlı yapraklar açar. Yaprakların dibinde ise kulakçıklar yer alır. Beyaz, kırmızı ve ebruli renklerde çiçek açar. Meyvesi yumurtalıktan meydana gelir. Yumurtalık İse üç veya beş gözlü, ceviz iril iğindedir, koza diye anılır. Her kozada beş bölme, her bölmede de altı tohum vardır. Tohumlar çiğit diye adlandırılır. Pamuk olgunlaştıktan sonra meyvelerinin çatlaması neticesinde pamuk telleri dışarı sarkar. Boyları 3-5 sm.'yi bulur.

Pamuk en çok alüvyonlu toprakları sever. Serpme veya sıra usulü ile ekilir. Sıcak bölgelerde şubat, soğuk bölgelerde İse mart ve nisan aylarında ekilir. Kozaları ağustos ve eylülde toplanır. Bu devrede yağmur, pamuk tarlalarını mahvedebilir. Pamuk, «kozaları açılan» ve «kozaları açılmayan» diye ikiye ayrılır. Birincisinin en iyi cinsi «akala» diye anılır. Ülkemizde daha çok kapalı koza türündedir.

pamuk

Pamuk elle toplanır. Kozalar, kabuklarından ayrılır. Şifleme denen bu ameliye el veya makinelerle yapılır. Sonra pamuk telleri çekirdeklerinden ayrılır. Çırçır makinelerinde gerçekleştirilen bu ameliyeyi balyalama ve fabrikaya nakletme kısmı izler. Pamuk çekirdeklerinden de yağ çıkarılır. Bir kısmı tohumluk olarak saklanır. Yeryüzünde en çok pamuk Amerika Birleşik Devletleri'nde yetişir. Yıllık işlenmiş pamuk üretimi 3.256.000 tondur. Onu 2.410.000 tonla Çin, 1.865.000 tonla S.S.C.B. takip eder.

Afrika’da, çok yıllık ağaç şeklinde olan pamuk çeşitleri de vardır. Pamuk gövdeleri dik, dallanmış ve çok tüylüdür. Yapraklar uzun saplı, parçalı ve tabanı kalp şeklindedir. Çiçekler saplı ve yaprakların koltuğunda tek tek bulunur. Dış çanak yaprakları üç parçalı, taç yaprakları ise beş serbest parçalıdır. Meyve, olgunlukta açılan veya kapalı kalan, 3-5 gözlü bir kapsüldür. Bu kapsüle koza da denir. Her gözde siyahımsı renkli, oval şekilli ve üzeri uzun, sık ve beyaz renkli tüylerle örtülü 5-10 tohum bulunur. Pamuk tohumu, etrafındaki bu tüy veya liflerle beraber kütlü adını alır.

Pamuk, çok eski tarihlerden beri yetiştirilen bir kültür bitkisidir. Vatanı Asya’dır. Genellikle sıcak iklimi seven bir bitkidir. Pamuk, kozaları olgunlukta açılan ve açılmayan olmak üzere ikiye ayrılır. Memleketimizde daha çok açılmayan kozalar tercih edilir. Olgunlukta kozaları açılan pamuk, iyi kaliteli mahsul verirse de, tam zamanında toplanmadığı zaman rüzgar ve yağmur ile ziyan olmaktadır. Kozaları kapalı kalan pamuğa "dağ pamuğu" adı verilir. Beyaz renkli olup, soğuk ve hastalıklara daha dayanıklıdır. hasat zamanı, kozalar değil, üzerinde pamuk bulunan çekirdekler toplanır.

Olgunlukta toplanan meyvelerin kabuk, tohum ve lifleri özel makinalarla birbirinden ayrılır. Tohumdan pamuk liflerinin ayrılmasına, çırçırlama denir. Çırçır makinaları ile yapılan çırçırlamada, çekirdekler bir yana, pamuk lifleri bir yana ayrılır. Yerli pamuk meyvelerinin işlenmesi sonunda elde edilen ürünün % 15-22’si pamuk, % 40-60’ı tohum ve % 15-30’u da kabuktur. Pamuk tohumu yağ bakımından zengin olup, % 30-40 kadar yağ ihtiva eder. Pamuk, alüvyonlu ve kuvvetli toprakları sever. Derin sürülmüş ve iyi gübrelenmiş topraklara ekilir.

Ekim; sıcak bölgelerde şubat, soğuk bölgelerde mart-nisan aylarında yapılır. Ağustos ve eylülde hasat edilir. Pamuk için en büyük tehlike yağmurlardır. Yağmurlar, verimin ve kalitenin düşmesine sebep olur. Kullanıldığı yerler: Pamuk lifleri, hemen hemen saf selülozdan ibarettir. Tohumlar, yağ, nişasta ve müsilaj taşır. Pamuk yağı, yarı kuruyan yağlardandır. Kökler, fenolik bileşikler ve reçine tabiatında maddeler taşırlar. Pamuk, mekanik bir kan dindiricidir. Cerrahide gerek saf, gerek sterilize veya ilaçlı olarak kullanılmaktadır.

Sun’i ipek imalinde de kullanılan önemli bir hammaddedir. Temizlenmiş pamuk yağı tıpta kullanıldığı gibi yemek yağı olarak veya sabun imalinde kullanılır. Türkiye, takribi 200-250.000 tonluk pamuk ihracatı ile dünya üretiminin % 5,6’sını karşılamaktadır. Pamuk üreten ülkeler arasında sekizinci sırayı almaktadır. 600 bin hektar alandan 500 bin tonun üzerinde yıllık üretim yapılmaktadır. Memleketimizdeki hektar başına ortalama verim dünya ortalamasının üstündedir.

Sözlükte "pamuk" ne demek?

1. Ebegümecigillerden, koza biçimindeki meyvesi üç, dört, beş dilimli olan, sıcak bölgelerde yetişen tarım bitkisi (gossypium); işlenmiş pamuk.
2. Bu bitkinin tohumlarının çevresinde oluşmuş ince, yumuşak tellerin adı.
3. (dokumacılıkta) ışlenmiş pamuktan yapılmış.

Pamuk kelimesinin ingilizcesi

[Orhan Pamuk] adj. cotton, cottony
n. cotton
Köken: Farsça

Son eklenenler

Yorumlar

Bu sayfa ait yorum bulunamadı. İlk yorum yapan siz olun.

Yorum ekle

Vazgeç